احیاگر اسلام

به زودی از این وبلاگ...

برداشتهایی از نهج البلاغه

این وبلاگ قصد دارد به صورت منظم و دائمی از این به بعد هر ماه مطالبی را برای آشنایی بیشتر با نهج البلاغه تحت عنوان  براداشتهایی از نهج البلاغه که عموما افکار اجتماعی امام علی (ع) را معرفی می کند به مخاطبانش عرضه بدارد...منتظر باشید.

یاعلی

شهادت سیدنا ومولانا ارباب و آقای عالمین

امیرالمومنین علی بن ابی طالب

 بر همه مسلمین جهان تسلیت باد

امام علی علیه السلام، معرفی کوتاه

  امیرالمؤمنین  علی بن ابی‏طالب بن عبدالمطلّب بن هاشم بن عبدمناف در روز جمعه 13 رجب سال سی‏ام عام‏الفیل برابر با 19 مهر، در شهر مکّه و درون کعبه چشم به جهان گشود. ابوطالب، پدر آن حضرت، که نامش عبدمناف بود، یکی از عموهای پیامبر اکرم حضرت محمّد صلی‏الله‏علیه‏و‏آله و بزرگ خاندان هاشم و یکی از سران مکّه و قریش به شمار می‏رفت و مادرش فاطمه بنت اسد نیز از بنی هاشم بود. از این ‏رو، آن حضرت از دو طرف هاشمی به حساب می‏آید. [1]

کنیه آن امام، ابوالحسن و «ابوتراب» است. القاب فراوانی از علی علیه السلام گزارش شده که از جمله می‏توان به اسدالله (شیرخدا)، سید عرب (امیر عرب)، سیدالمسلمین، امام المتّقین و مهم‏تر از همه امیرالمؤمنین اشاره کرد. شیعیان این لقب را بنا بر نص پیامبر صلی‏الله‏علیه ‏و ‏آله مخصوص آن امام دانسته و به ‏کارگیری آن را، حتی برای سایر معصومان علیهم‏السلام، مجاز نمی‏دانند. [2]

آن حضرت هنگامی در کعبه پا به گیتی گذاشت که پدرش در سفر بود و مادرش اسم او را حیدر نهاد. پدر پس از بازگشت، بر وی نام «علی» را افزود. [3]  او، که در خاندانی با اصالت و کرامت متولد شده بود، معلمان نخستین‏اش پدر و مادرش بودند که سال‏ها قبل برای مدتی نسبتا طولانی سرپرستی حضرت محمّد صلی‏الله‏علیه‏و‏آله را بر عهده داشتند... طولی نکشید که در ظاهر به دلیل تنگ‏دستی پدر و بروز قحطی، به دعوت پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله به خانه آن حضرت منتقل شد و به اراده الهی تحت تعلیم، سرپرستی و تربیت مستقیم ایشان قرار گرفت. [4]

علی (ع)  در معراج روحی خود که تربیت پیامبرش به آن سوق داده بود، به درجه‏ای رسید که می‏شنید و می‏دید آنچه را که خود پیامبر به هنگام بعثتش می‏شنید و می‏دید.

امام على  (ع) خود از تربیتش به دست رسول خدا (ص) و اثر آن در تکامل صفات اخلاقی و روحی خویش، می فرماید: «پیامبر خدا دروغی در گفتار و خطایی در کردار من نیافت و خداوند بزرگترین فرشته از فرشتگان خود را از آن زمانی که پیامبر از شیر گرفته شده بود همنشین آن حضرت ساخت تا او را شب و روز به راه بزرگواری و صفات پسندیده جهان سیر دهد. و من در پی او مانند راه رفتن بچه شتر به دنبال مادرش راه می‏رفتم و او از صفات خود هر روز پرچمی برمی‏افراشت و به من دستور پیروی از آن را می‏داد، و همه ساله مدتی را در کوه حرا اقامت می‏فرمود، من فقط او را می‏دیدم و او جز من کسی را نمی‏دید؛ در آن زمان اسلام به هیچ خانه‏ای جز خانه رسول خدا (ص) و خدیجه راه نیافته بود و من سومین فرد،بودم، نور وحی و رسالت را می‏دیدم و بوی نبوت و رسالت را استشمام می‏کردم‏» [5] .

امام در دنباله سخن پیشین خود، یادآوری می‏کند که پیامبر در مورد پیشامدی که در روزهای اول بعثتش اتفاق افتاده بود به او فرمود:«...براستی تو می‏شنوی آنچه را که من می‏شنوم و می‏بینی آنچه را که من می‏بینم جز این که تو پیامبر نیستی و لیکن وزیر منی و تو بر خیر و نیکی هستی‏» [6] .

علی (ع) در حالی این مسافت را در سیر تکامل روحی خود پیمود که بیش از یازده سال از عمرش نمی‏گذشت و در این زمان افتخار سبقت در ایمان به نبوت پیامبر (ص) نیز بر  افتخار پیوستگی وجودش با وجود پیامبر افزوده شد و او نخستین مرد مسلمانی گشت که پیش از همه مؤمنان دعوت پیامبر (ص) را لبیک گفت.

چون  آیه «و اَنذِر عشیرتَکَ الأقربین» [7]  نازل شد، پیامبر (ص) پس از جمع نمودن خویشاوندان خود دعوت آنان را برای پذیرش اسلام اظهار نمود و از آنان برای تبلیغ اسلام در بین سایر مردم یاری طلبید و فرمود: کدام ‏یک از شما مرا در این کار کمک می‏کند تا برادر و وصیّ من و خلیفه من در میان شما باشد؟ در حالی که همه مهر سکوت بر لب زده بودند، علی (ع) قیام کرد و گفت: «ای رسول خدا، آن منم.» [8]

بنا به بعضی گزارش‏ها، پیامبر سه بار از بنی‏هاشم یاری طلبید و همکار خود را نوید جانشینی و امامت داد و در هر بار، کسی جز علی علیه‏السلام از میان آنان اعلام آمادگی نکرد. سرانجام، پیامبر (ص) رو به علی (ع) کرد و فرمود: «این وصیّ من و خلیفه من در میان شماست. سخن او را بشنوید و از او متابعت کنید.» [9]

او از هفده  تا بیست سالگی همراه سایر بنی‏هاشم در شعب ابوطالب و در محاصره اقتصادی به سر برد و پس از پایان محاصره، با مرگ پدرش ابوطالب، نه تنها کم‏ترین تردیدی در مورد حمایت از پیامبر به خود راه نداد، بلکه بر میزان آن افزود و در «لیلة المبیت» [10]  که قریب 23 سال از عمرش می‏گذشت، خود را سپر بلای پیامبر قرار داد و در بستر وی خوابید تا توطئه مسلّحانه دشمن برای قتل پیامبر اکرم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله او را نشانه رود.

از این پس علی (ع) پیوسته در کنار رسول خدا بسر می برد و در جنگ هایی که تاریخ نویسان آن را غزوه می نامند شرکت داشت.

هنگامی که پیامبر (ص) بین اصحاب خود پیمان برادری بست خود نیز  در این پیمان اخوت شرکت‏ جسته و علی (ع) را به عنوان برادر خویش انتخاب کرد، و بدو که در مراسم مزبور ایستاده بود و برادر شدن یک یک از مهاجر و انصار را نظاره می‏نمود رو کرده و فرمود:

- تو هم برادر من باش.

و این یکی از موارد استثنایی بود که میان دو نفر که هر دو مهاجر بودند عقد اخوت و برادری بسته می‏شد. [11]

علی (ع) در همه غزوات رسول خدا (ص)، جز تبوک، حضور یافت و پس از پیامبر (ص) مهم ترین و بنیادی ترین سهم را در پیروزی های اسلام بر عهده داشت. افزون بر حضور در غزوات، امیر مؤمنان (ع) فرماندهی چند سریه را نیز به عهده گرفت که در همه آنها سربلند و پیروز بود.

در جنگ بدر که در سال دوم هجرت رخ داد بیش از نیمی از کشته شدگان با ضرب شمشیر علی علیه السلام از پای در آمدند.

در جنگ احد  هنگامی که به خاطر غفلت دسته ای تیر انداز که مامور نگاهبانی دره بودند، سپاه مدینه از دو سو در محاصره قرار گرفتند و مسلمانان از گرد پیامبر پراکنده شدند، علی (ع) در کنار پیامبر (ص) بود و مهاجمان را از او دور می ساخت. علت فرار قریش در آغاز نبرد این بود که پرچمداران  نه گانه آنان یکی پس از دیگری به وسیله علی علیه السلام از پای در آمدند و در نتیجه رعب شدیدی در دل قریش افتاد که تاب و توان واستقامت را از آنان سلب نمود. [12]

در سن  27 سالگی در جنگ «خندق» حضور یافت و در زمانی که پیامبر سه بار مسلمانان را به مبارزه با عمرو بن عبدود و یاران او که از خندق عبور کرده و مسلملنان را به مبارزه می طلبیدند، دعوت کرد، تنها او بود که هر بار به خواست پیامبر لبّیک گفت و پس از اذن پیامبر، در یک پیکار نفس‏گیر و بی‏نظیر، سر عمرو را از تن جدا نمود و پیامبر فرمود: «ضربت علی در روز خندق، از عبادت تمام جن و انس تا روز قیامت برتر است.» [13]

پس از این نبرد، در تسلیم و تنبیه یهودیان «بنی قریظه»، که پیمان‏شکنی کرده بودند نقش بی‏بدیلی ایفا کرد و در سال ششم هجری در سریه‏ای بر تیره‏ای از بنی اسد تاخت و پس از شکست آنان در منطقه «فدک»، با غنایم فراوان بازگشت. [14]

در جنگ «خیبر» پس از هزیمت ابوبکر بن ابی قحافه و عمر بن الخطاب و عدم توفیق آن‏ها در فتح، پیامبر فرمود: «فردا عَلَم را به دست کسی می‏دهم که خدا و رسولش او را دوست دارند و او نیز آن دو را دوست می‏دارد.» و فردا، رسول خدا صلی‏الله‏علیه‏و‏آله امام علی علیه‏السلام را طلبید و او را روانه کارزار با یهودیان خیبر نمود. او بزرگ‏ترین قهرمانان یهود، حارث و مرحب را به قتل رسانید و با دست خود درب قلعه خیبر را کند و دژهای یهودیان ‏را یکی ‏پس ‏از دیگری فتح کرد. [15]

در فتح مکه، به فرمان رسول خدا صلی الله علیه و آله پرچم را از سعد بن عباده که شعار داد «امروز روز جنگ و کشتار و روز از میان رفتن حرمت هاست» گرفت و با شعار «امروز روز مرحمت است» پیشاپیش مسلمانان وارد مکه شد و در شکستن بت های کعبه همراه پیامبر بود. [16]

در جنگ حنین، هنگامی که مسلمانان به خاطر حمله سخت و غافلگیرانه قبیله هوازن پراکنده شدند و فرار کردند، علی علیه السلام از معدود افرادی بود که در کنار پیامبر صلی الله علیه و آله ماند و از آن حضرت دفاع نمود. از انس بن مالک نقل است که: «در روز حنین، علی بن ابیطالب استوارترین مردم در جنگ پیشاپیش رسول خدا بود» [17]

در غزوه تبوک، به جانشینی رسول خدا (ص) در مدینه منصوب شد و پیامبر به آن حضرت فرمود: « ای علی آیا خشنود نیستی که نسبت به من همانند هارون به موسی باشی،جز اینکه تو پیامبر نیستی؟ [18]

در سریه ذات السلاسل، بعد از این که رسول خدا (ص) در چند نوبت گروه هایی از اصحاب را به مأموریت فرستاد و همه بی نتیجه باز گشتند؛ علی (ع) را فرمان جنگ داد و آن حضرت با سپاه خود در سپده صبح بعد از گزاردن نماز، بر دشمنان حمله بردند و به سرعت پیروز گشتند و در این باره سوره عادیات بر پیامبر نازل گشت. [19]        

در سفر به یمن، هنگامی که خالد بن ولید بعد از گذشتن شش ماه در دعوت مردم یمن به اسلام موفق نشد، علی علیه السلام به فرمان پیامبر به یمن رفت و بعد از خواندن نماز نامه رسول خدا (ص) را بر آن مردم خواند و در این دعوت موفق گشت و در پی آن قبیله هَمدان در یک روز اسلام آوردند. [20]

در ذی الحجه سال نهم پیامبر ابلاغ سوره برائت را به فرمان الهی به او سپرد و آن حضرت از پیامبر دستور یافت تا آیات سوره برائت را از ابابکر که در ابتدا مأمور به ابلاغ آیات گشته بود، گرفته و آیات قرآن را او بر مشرکان ابلاغ کند؛ زیرا فرشته وحی بر پیامبر نازل گشت و پیام آورد که: خداوند می فرماید: «آیات را کسی ابلاغ نکند مگر شخص تو، یا مردی که از تو است.» [21]

در مباهله با مسیحیان نجران، پیامبر او را به همراه فاطمه و حسن و حسین علیهم السلام به همراه خود برد و به این ترتیب مصداق «انفسنا» در آیه مباهله [22] گشت و طبق آیه قرآن، به منزله جان رسول خدا معرفی شد.

در غدیر خم، و پس از بازگشت از حجة الوداع، با فرمان الهی که فرمود: * یَأَیهَا الرَّسولُ بَلِّغْ مَا أُنزِلَ إِلَیْک مِن رَّبِّک وَ إِن لَّمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْت رِسالَتَهُ وَ اللَّهُ یَعْصِمُک مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللَّهَ لا یهْدِی الْقَوْمَ الْکَفِرِینَ* [23] «ای پیامبر! آنچه از طرف پروردگارت بر تو نازل شده است، کاملاً (به مردم) برسان! و اگر نکنی، رسالت او را انجام نداده‏ای! خداوند تو را از (خطرات احتمالی) مردم، نگاه می‏دارد؛ و خداوند، جمعیّت کافران (لجوج) را هدایت نمی‏کند.» رسول گرامی اسلام مأمور به ابلاغ نصب امیر مؤمنان و جانشینان او به خلافت گشت؛ پس آن حضرت فرمان داد همه باز ایستند و آنان که پیش رفته اند بازگردند؛ پس از اقامه نماز ظهر در آن هوای گرم، رسول خدا صلی الله علیه و آله بر منبری که با جهاز شتر ساخته شده بود رفت و پس از حمد و ثنای پروردگار و گواهی گرفتن از مردم بر یکتایی خداوند و بندگی و رسالت خود و حقانیت بهشت و دوزخ و روز قیامت، فرمود: «مردم من دو چیز نفیس و گرانمایه در میان شما بر جای می گذارم که اگر به آن ها چنگ زنید، هرگز گمراه نخواهید شد. این دو هرگز از هم جدا نمی شوند تا کنار حوض کوثر بر من درآیند. پس بنگرید با آن ها چگونه رفتار می کنید و آیا حق مرا درباره آن ها مراعات خواهید کرد!» یکی از حاضران پرسید: «یا رسول الله این دو کدامند؟» و پیامبر فرمود: «یکی کتاب خدا که یک سویش به دست خدا و سوی دیگر آن به دست شماست و دیگری عترت و اهل بیت من است. پس به آن دو چنگ زنید تا گمراه نشوید و بر آن دو پیشی نگیرید که هلاک خواهید شد و درباره آن دو کوتاهی نکنید که نابود می گردید.» آن گاه   فرمان  الهی برای ابلاغ امامت حضرت امیر (ع) را بیان نمود و با بلند ترین صدا فرمود: «آیا من سزاوارتر از شما به خود شما نیستم؟» مردم گفتند: «آری، به خدا سوگند.» پس آن حضرت بازوان امیر المؤمنین (ع) را گرفته و بلند نمود و فرمود: «من کنت مولاه فهذا علی مولاه»  «هرکه من مولای اویم، این علی مولای اوست.» سپس فرمود: «اللهم وال من والاه و عاد من عاداه..» «خداوندا دوست بدار آن که دوستی او را پذیرفت و دشمن باش با آن که به دشمنی او برخاست..».. هنگامی که خطبه رسول خدا صلی الله علیه و آله پایان یافت، آن حضرت فرمان داد تا مسلمانان دسته دسته نزد علی (ع) آیند و به او برای چنین فضیلتی تبریک گویند. «پیشاپیش کسانی که به امیر مؤمنان تبریک گفتند، ابوبکر و عمر بودند، عمر بن خطاب می گفت: به! به! ای فرزند ابوطالب، مولای من، و مولای هر مرد و زن مؤمنی گردیدی.» [24]

این نمایه اصلی با پانزده مقاله، به معرفی کوتاه  و فشرده ازحضرت امیر علیه السلام می پردازد.

[1] - احمد بن ابی یعقوب، تاریخ یعقوبی، ترجمه محمدابراهیم آیتی، تهران، بنگاه ترجمه و نشر، ج 2، ص 74 / محمد بن جریر الطبری، تاریخ الامم و الملوک (تاریخ طبری)، بیروت، الاعلمی، ج 4، ص 117 / ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، بیروت، دارالفکر، ج 3، ص 3911 / الشیخ المفید، الارشاد، قم، بصیرتی، ص 12

[2] - امین‏الاسلام الطبرسی، اعلام الوری باعلام الهدی، تصحیح علی اکبر الغفاری، بیروت، دارالمعرفة، 1399 ق، ص 195. از القاب دیگر آن حضرت می‏توان به «قائد الغرِّ المحجّلین» و «سید الاوصیاء» اشاره کرد.

[3] - نک: ابوالفرج الاصفهانی، مقاتل الطالبیین، تحقیق سید احمد جقر، قم، اسماعیلیان، 1970، ص 25.

[4] - الشیخ المفید، پیشین، ص 12.

[5] - نهج البلاغه ج 2 ص 157.

[6] - نهج البلاغة ج 2 ص 157-158.

[7] - سوره شعراء آیه 214.

[8] - محمد بن جریر طبری، پیشین، ج 3، ص 2 1118.

[9] - همان.

[10] -  13هجری و 618 م.

[11] - اختلاف است که شماره افرادی که در آن روز میان آنها این پیمان بسته شد جمعا چند نفر بودند، مقریزی گفته: پنجاه نفر از مهاجر و پنجاه نفر از انصار بودند، و از ابن جوزی نقل شده که گفته است: من بررسی و تحقیق کرده‏ام و مجموع افرادی را که رسول خدا (ص) در آن روز میان آنها پیمان برادری بست صد و هشتاد و شش نفر بودند و این جریان پنج ماه و به قولی هشت ماه پس از ورود به مدینه انجام شد.

ضمنا باید دانست که این پیمان را رسول خدا (ص) دو بار یکی در مکه و میان مسلمانان مکه و قریش و دیگری در مدینه و میان مهاجرین از یک طرف و انصار از یک سو بست، و در هر دو مرتبه علی بن ابیطالب را برادر خود گردانید.

و بد نیست‏بدانید که در پیمان برادری مکه از جمله حمزه را با زید بن حارثة و ابو بکر را با عمر، عثمان را با عبد الرحمن بن عوف، زبیر را با عبد الله مسعود، عبیدة بن حارث را با بلال و مصعب بن عمیر را با سعد بن ابی وقاص برادر ساخت.

و در پیمان مدینه نیز از جمله حمزه را با زید، جعفر بن ابیطالب را که در حبشه به سر می‏برد با معاذ بن جبل، ابو بکر را با خارجة بن زید، عمر را با عتبان بن مالک، عثمان را با اوس بن ثابت، ابو عبیدة جراح را با سعد بن معاذ، عمار بن یاسر را با حذیفة بن یمان، سلمان فارسی را با ابو درداء و ابوذر را با منذر بن عمرو. . . برادر ساخت.

و این را هم بدانید که داستان پیمان برادری و اخوت علی (ع) را با رسول خدا (ص) در مکه و مدینه بیش از بیست نفر از سیره نویسان و محدثین اهل سنت در کتاب های خود نقل کرده‏اند. که برای اطلاع بیشتر می‏توانید به کتاب الصحیح من السیره، ج 3، ص 60، احقاق الحق و کتابهای دیگر مراجعه کنید.

[12] - شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج 14، ص 250. « به نقل از: آیت الله سبحانی، فروغ ولایت، ص 88 تا 94 »

[13] - یوسف المزی، تهذیب الکمال، بیروت، مؤسسة الرسالة، 1413، ج 20، ص 484 / علی بن الحسین المسعودی، مروج الذهب و معادن الجوهر، ج 2، ص 288 / سبط بن جوزی، تذکرة الخواص، مقدمه السید محمدصادق بحرالعلوم، تهران، مکتبة نینوی الحدیثه، ص 275.

[14] - محمد بن جریر طبری، پیشین، ج 2، ص 4 253.

[15] - محمد بن جریر طبری، پیشین، ج 2، ص 300302 ابن هشام، پیشین، ج3، ص 55 242 / الشیخ المفید، پیشین، ج 1، ص 125.

[16] - دانشنامه امام علی علیه السلام، ج8، ص186.

[17] - همان، ص190.

[18] - همان، ص 192.

[19] - شیخ مفید، الارشاد، ج1، ص150- 154. «به نقل از همان»

[20] - طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، ج3، ص131؛ شیخ مفید، الارشاد ج1، ص54، ابن اثیر، الکامل، ج2، ص205. «به نقل از همان»

[21] - دانشنامه امام علی علیه السلام، ج8، ص209-211.

[22] - سوره عمران، آیه 61. « فَمَنْ حَاجَّک فِیهِ مِن بَعْدِ مَا جَاءَک مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعَالَوْا نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَ أَبْنَاءَکمْ وَ نِساءَنَا وَ نِساءَکُمْ وَ أَنفُسنَا وَ أَنفُسکُمْ ثُمَّ نَبْتهِلْ فَنَجْعَل لَّعْنَت اللَّهِ عَلی الْکذِبِینَ*  هرگاه بعد از علم و دانشی که (در باره مسیح) به تو رسیده، (باز) کسانی با تو به محاجّه و ستیز برخیزند، به آنها بگو: «بیایید ما فرزندان خود را دعوت کنیم، شما هم فرزندان خود را؛ ما زنان خویش را دعوت نماییم، شما هم زنان خود را؛ ما از نفوس خود دعوت کنیم، شما هم از نفوس خود؛ آنگاه مباهله کنیم؛ و لعنت خدا را بر دروغگویان قرار دهیم.

[23] - سوره مائده آیه 67.

[24] - جامع‏الاخبار، ص 10 و از او در بحارالانوار، ج 37، ص 166 و مناقب آن را از خبر ابوسعید خدری و از شرف المصطفی از براء بن عازب و از التمهید باقلانی نقل کرده است و معنای آن را هم از سمعانی ذکر کرده است و در بحارالانوار، ج 37، ص 107 از أمالی شیخ صدوق از ابی هریره آمده است و فخر رازی آن را در تفسیر مفاتیح الغیب، ج 3، ص 433 آورده است و علامه امینی در الغدیر، ج 1، ص 272 282 به طور مفصل این مطلب را از 60 مصدر نقل کرده است. «به نقل از  مجله معرفت > شماره 63   مقاله: از مدینه تا غدیر » و دانشنامه امام علی علیه السلام، ج8، ص217.

                      ولادت با سعادت حضرت سیدنا و مولانا کریم اهل بیت

                          امام حسن مجتبی علیه السلام

               بر همه ی مسلمین جهان مبارک باد

       مطلب بسیار مفید از سایت حجت الاسلام شهاب مرادی در مورد وسواس:

                            از خودت چه خبر(وسواس-١)

    ١.اگر افکار تکرار شونده ای دارید که قدرت مقاومت در برابرشان یا کنترلشان را ندارید،

 ٢.اگر احساس می کنید مجبورید اعمال خاصی را به شکل کلیشه ای و تکراری انجام دهید،

               ٣.اگر از بی احترامیکردن-خارج از ارده وکنترل خود-به مقدسات نگرانید،

۴.اگر نگرانید مبادا حرف بدی از دهانتان خارج شود ا علی رغم میل باطنی تان به شخصی توهین کنید،

۵.اگر افکار تکرار شونده، تصاویر ذهنی وتکانه های جنسی مزاحمی دارید که از آنها در عذابید،

                                               ۶. و... .

           ادامه ی مطلب را در سایت حجت الاسلام شهاب مرادی بخوانید 

                   اگر می خواهید ادامه را بخوانید این پایین را کلیک کنید

                                  حجت الاسلام شهاب مرادی

                            قهرمان و اسطوره ی لبنان

       امام موسی صدر در منظر امام خمینی:

آقای موسی صدر یک مردی است که من می توانم بگویم او را بزرگ کرده ام.(او)  به منزله ی یک اولاد عزیز است برای من ومن امید وارم که ان شاءالله  ایشان به سلامت برگردند  به محل خودشان و بسیار مورد تاسف است که ایشان را ما الآن نمی بینیم در بین خودمان...

مسلمین باید خودشان رامکلف بدانندو گمان نکنند که اگر پیروز نشدند نیستند پیروز.            

                   حیاتنامه :

‌منبع:کتاب گزارش کمیته پیگیری سرنوشت امام موسی صدر از ربودن تا به امروز

امام‌ موسی‌ صدر کیست؟
چه‌ نقشی‌ در منطقه‌ ایفا و چه‌ هدفی‌ را دنبال‌ می‌کرد؟
چرا وجود او ترس‌ و دلهره‌ در دل‌ برخی‌ افکند؟
چرا مرتکب‌ چنین‌ جنایتی‌ در حق‌ او شدند؟
چرا تاکنون‌ که‌ قریب‌ سه‌ دهه‌ از ربودن‌ او گذشته، پیگیری‌ درخوری‌ برای‌ آزادی‌اش‌ صورت‌ نگرفته؟
چرا دولتمردان‌ و سیاست‌ پیشگان‌ سکوت‌ پیشه‌ کردند؟
سیر وقایع‌ و حوادث‌ پس‌ از ربودن‌ نشان‌ می‌دهد که‌ این‌ عملیات‌ با برنامه‌ریزی‌ حساب‌شده‌ و مورد توافق‌ در سطوح‌ مختلف‌ منطقه‌ای‌ و بین‌المللی‌ انجام‌ گرفته‌ است.

‌ولادت‌
« موسی‌ » فرزند چهارم‌ آیت‌االعظمی‌ صدرالدین‌ صدر، فقیه‌ بزرگ، جزو مراجع‌ ثلاث‌ قم‌ و جانشین‌ آیت‌االعظمی‌ شیخ‌ عبدالکریم‌ حائری‌ یزدی، مؤ‌سس‌ حوزة‌ علمیة‌ قم، است.
وی‌ در 14 خرداد 1307ش. در قم‌ به‌ دنیا آمد. پس‌ از اتمام‌ دورة‌ ابتدایی‌ و فراگرفتن‌ مقدمات‌ علوم‌ حوزوی، در سال‌ 1322 ش. رسماً‌ وارد حوزة‌ علمیة‌ قم‌ شد.

‌حوزة‌ علمیة‌ قم‌
‌اساتید او در قم‌ آیات‌ عظام‌ سلطانی‌ طباطبایی، محقق‌ داماد، حجت‌ کوه‌ کمره‌ای، امام‌ خمینی( ره‌ )، سید احمد خوانساری‌ در فقه‌ و اصول‌ و علامة‌ طباطبایی‌ و سید رضا صدر در فلسفه‌ بودند.
سید موسی‌ صدر در فراگیری‌ علم‌ بسیار کوشا و پرتلاش‌ بود و ذهن‌ فعال‌ و استعداد ذاتی‌اش‌ هم‌ برای‌ درک‌ سریع‌ مسائل‌ بیشتر به‌ وی‌ کمک‌ می‌کرد. و این‌ سبب‌ شده‌ بود تا خیلی‌ زود نزد اساتید و سایر شاگردان‌ برجسته‌ و شاخص‌ شود.
آیت‌االعظمی‌ سلطانی‌ طباطبایی‌ دربارة‌ نحوة‌ تحصیل‌ وی‌ چنین‌ می‌گویند:
«‌آقا موسی‌ خیلی‌ زحمت‌ می‌کشید. خیلی‌ خوش‌ فهم‌ بود. اینها باعث‌ شده‌ بود تا زود ترقی‌ نماید.اگر الاَّن‌ بود جزو مراجع‌ بزرگ‌ و مسلم‌ تقلید بود.»
او در همین‌ دوران‌ به‌ تدریس‌ کتب‌ مطول، قوانین، رسائل‌ و مکاسب‌ می‌پردازد و از سرآمدان‌ و اساتید برجستة‌ دروس‌ سطح‌ در حوزة‌ علمیة‌ قم‌ می‌شود و درس‌ او به‌ یکی‌ از شلوغ‌ترین‌ دروس‌ سطح‌ در حوزة‌ علمیه‌ تبدیل‌ می‌شود.
از شاگردان‌ ایشان‌ در قم‌ می‌توان‌ به‌ آیت‌ا شیخ‌ یوسف‌ صانعی‌ و حجت‌الاسلام‌ هاشمی‌ رفسنجانی‌ و آیت‌ا بهجت، امام‌ جمعة‌ اردکان، اشاره‌ کرد.
دوستان‌ نزدیک‌ و هم‌ بحثهای‌ اصلی‌ ایشان‌ در قم‌ آیات‌ عظام‌ سید موسی‌ شبیری‌ زنجانی، عبدالکریم‌ موسوی‌ اردبیلی، شهید بهشتی، سیدمهدی‌ روحانی، شیخ‌ مجد الدین‌ محلاتی‌ و ناصر مکارم‌ شیرازی‌ بودند.

 
‌دانشگاه‌ تهران‌
‌سید موسی‌ صدر در سال‌ 1329 وارد دانشکدة‌ حقوق، و در رشتة‌ اقتصاد از دانشگاه‌ تهران‌ در سال‌ 1332 فارغ‌التحصیل‌ می‌شود. او اولین‌ روحانیی‌ است‌ که‌ به‌ دانشگاه‌ وارد شده‌ است. وی‌ به‌ زبانهای‌ عربی، انگلیسی‌ و فرانسه‌ آشنایی‌ کامل‌ داشت. در همین‌ سال‌ بود که‌ پدر بزرگوار او از دنیا می‌روند.

‌ورود به‌ حوزة‌ علمیة‌ نجف‌
‌سید موسی‌ صدر پس‌ از آن‌ به‌ نجف‌ می‌رود تا دورة‌ جدید تحصیلات‌ حوزوی‌ خود را آغاز کند و تا سال‌ 1337 در نجف‌ می‌ماند و به‌ تکمیل‌ این‌ تحصیلات‌ می‌پردازد. در این‌ سالها نزد آیات‌ عظام‌ سید محسن‌ حکیم، ‌تصویر شناسنامة‌ امام‌ موسی‌ صدر ‌شیخ‌ مرتضی‌ آل‌یاسین، سید عبدالهادی‌ شیرازی‌ و شیخ‌ حسین‌ حلی‌ به‌ فراگیری‌ فقه‌ و در محضر آیت‌االعظمی‌ سید ابوالقاسم‌ خویی‌ به‌ فراگیری‌ اصول‌ می‌پردازد و فلسفه‌ را نیز نزد آیت‌ا شیخ‌ صدرا بادکوبه‌ای‌ می‌آموزد. در نجف‌ به‌ عضویت‌ هیئت‌ امنای‌ جمعیت‌ « منتدی‌ النشر » در آمد و در حوزة‌ نجف‌ نیز رسائل‌ ( اصول‌ )، مکاسب‌ (فقه‌) و شرح‌ منظومه‌ ( فلسفه‌ ) را تدریس‌ کرد. هم‌ بحث‌های‌ ایشان‌ در نجف، آیت‌ا شهید سید محمد باقر صدر و مرحوم‌ سید محمد علی‌ موحد ابطحی‌ بودند. ‌

سفر به‌ لبنان‌
‌در ایام‌ اقامت‌ در نجف‌ برای‌ دیدار از بستگان‌ به‌ لبنان‌ رفت‌ و با رهبر شیعیان‌ آن‌ کشور آیت‌االعظمی‌ علامه‌ شرف‌الدین، دیدار کرد. این‌ دیدار از لبنان‌ سبب‌ علاقة‌ فراوان‌ علامه‌ شرف‌الدین‌ به‌ آقای‌ صدر و زمینه‌ساز دعوت‌ برای‌ هجرت‌ سید موسی‌ به‌ لبنان‌ شد. در همین‌ ایام‌ بود که‌ آیت‌ا بروجردی‌ از ایشان‌ می‌خواهد که‌ برای‌ کارهای‌ تبلیغاتی‌ و ارشادی‌ به‌ ایتالیا برود، اما آقای‌ صدر از ایشان‌ عذرخواهی‌ می‌کند و این‌ درخواست‌ را نمی‌پذیرد.
‌بازگشت‌ به‌ ایران‌
‌آقای‌ صدر در اوایل‌ زمستان‌ 1337 از نجف‌ به‌ ایران‌ بازمی‌گردد و سردبیری‌ اولین‌ نشریة‌ حوزة‌ علمیة‌ قم‌ به‌ نام‌ « درسهایی‌ از مکتب‌ اسلام‌ » را به‌ همراه‌ جمعی‌ از روحانیون‌ به‌ عهده‌ می‌گیرد. اعضای‌ هیئت‌ مؤ‌سس‌ و تحریریه‌ آقایان‌ سید موسی‌ صدر، علی‌ دوانی، جعفر سبحانی، مجدالدین‌ محلاتی، ناصر مکارم‌ شیرازی، سید عبدالکریم‌ موسوی‌ اردبیلی، حسین‌ نوری‌ همدانی، محمود واعظزاده‌ خراسانی‌ و سید مرتضی‌ جزایری‌ بودند.
از جمله‌ آثار قلمی‌ ایشان‌ سلسله‌ مقالات‌ مکتب‌ اقتصادی‌ اسلام‌ است‌ که‌ در همین‌ مجله‌ منتشر شد. از دیگر کارهای‌ فرهنگی‌ در این‌ ایام‌ گرفتن‌ امتیاز و ادارة‌ یک‌ دبیرستان‌ ملی‌ در قم‌ بود.
همچنین‌ با همفکری‌ حضرات‌ آیات‌ دکتر بهشتی‌ و مکارم‌ شیرازی‌ طرحی‌ گسترده‌ برای‌ اصلاح‌ نظام‌ آموزشی‌ حوزه‌های‌ علمیه‌ طراحی‌ و تدوین‌ کردند.
 

‌ ‌هجرت‌ به‌ لبنان‌
‌اواخر سال‌ 1338 است‌ که‌ سید موسی‌ صدر به‌ لبنان‌ هجرت‌ می‌کند. اگر به‌ تاریخ‌ لبنان‌ نگاهی‌ بیفکنیم، می‌بینیم‌ که‌ شیعیان‌ آن‌ کشور همواره‌ از جانب‌ حکام‌ مورد ظلم‌ و ستم‌ واقع‌ می‌شدند. در ابتدا به‌ دست‌ بنی‌امیه‌ و بنی‌عباس‌ و سپس‌ سلسلة‌ ایوبیان‌ و بعد نوبت‌ به‌ امپراطوری‌ عثمانی‌ می‌رسد. در زمان‌ احمد پاشا جزار، حاکم‌ لبنان، بود که‌ از جانب‌ امپراطوری‌ عثمانی‌ فرمان‌ قتل‌ عام‌ شیعیان‌ صادر می‌شود. پس‌ از عثمانی‌ نیز، لبنان‌ مستعمرة‌ فرانسه‌ می‌شود و در تمام‌ این‌ سالها شیعیان‌ مظلوم‌ترین‌ قشر جامعة‌ لبنانی‌ بودند. آقای‌ صدر با آگاهی‌ از این‌ پیشینه‌ و با تلاش‌ برای‌ زدودن‌ این‌ غبار و زنگار چند صدساله‌ پس‌ از ورود به‌ لبنان، شهر صور را برای‌ فعالیت‌ برمی‌گزیند. وی‌ با توجه‌ به‌ ویژگی‌های‌ جغرافیایی، تاریخی، فرهنگی‌ و سیاسی‌ لبنان‌ و منطقه‌ اقداماتی‌ را برای‌ بهبود اوضاع‌ شیعیان‌ آغاز می‌کند. در این‌ راه‌ پر از رنج‌ و سختی‌ لحظه‌ای‌ آرام‌ ننشست، تا به‌ اهداف‌ خود رسید.
ایشان‌ با تلاش‌ و کوشش‌ شبانه‌روزی‌ موفق‌ می‌شود در لبنان، کشوری‌ که‌ بیش‌ از هفده‌ طایفه‌ و مذهب‌ را در دل‌ خود جای‌ داده‌ است، منظومة‌ منسجم‌ فکری‌ و آرمان‌های‌ والای‌ خود را اجرا کند.
در ابتدای‌ ورودش‌ به‌ لبنان‌ جمله‌ای‌ برسر زبانها افتاده‌ بود: « جأ شرف‌الدین‌ شاباً‌ » یعنی‌ علامه‌ شرف‌الدین‌ جوان‌ نزد ما آمده‌ است. چندی‌ نگذشت‌ که‌ مردم‌ لبنان‌ سید موسی‌ صدر را « امام‌ موسی‌ صدر » خطاب‌ کردند.

‌اعتقاد به‌ تشکیلات‌ ‌و هماهنگی
امام‌ موسی‌ صدر به‌ داشتن‌ تشکیلات‌ منسجم‌ و کار هماهنگ‌ بسیار اعتقاد دارد و کار خود را با ایجاد چنین‌ ساز و کارهایی‌ آغاز کرد. ایشان‌ در این‌ باره‌ چنین‌ می‌گوید: ‌در این‌ دنیای‌ سازمانی، اگر ما بخواهیم‌ تک‌ روی‌ کنیم‌ به‌ نظر من‌ نهایت‌ سادگی‌ است. ما اگر امروز عمل‌ دسته‌ جمعی‌ نداشته‌ باشیم‌ کلاهمان‌ پس‌ معرکه‌ است‌ که‌ هست. برای‌ اینکه‌ همه‌ چیز منظم‌ و تشکیلاتی‌ و سازمانی‌ است.
امام‌ موسی‌ صدر با یاری‌ گرفتن‌ از تحقیقات‌ و بررسی‌های‌ عمیق‌ میدانی‌ که‌ یا خود و همکارانشان‌ در مناطق‌ مختلف‌ لبنان‌ انجام‌ دادند، یا از نتایج‌ تحقیقات‌ و بررسی‌ هیئت‌های‌ مختلف‌ سازمان‌ ملل‌ برگرفتند، به‌ درک‌ کاملی‌ از واقعیتها به‌ اوضاع‌ و ساختار اجتماعی‌ و اقتصادی، آن‌ روز لبنان‌ رسیدند.
امام‌ در مصاحبه‌ای‌ گفته‌ است: ‌
«کیلومتر شمار ماشین‌ فولکس‌ واگن‌ کوچک‌ من‌ سالانه‌ حدود صد و پنجاه‌ هزار کیلومتر کار می‌کند و این‌ به‌ سبب‌ گشت‌ و گذار در کوه‌ها و راههای‌ لبنان‌ است.»
امام‌ صدر با چنین‌ بررسیی‌ هر اقدامی‌ را که‌ آغاز کرد در قالب‌ تشکیلاتی‌ راه‌اندازی‌ می‌کرد.

اقدامات امام موسی صدر
اقدامات‌ امام‌ صدر را به‌ طور خلاصه‌ می‌توان‌ چنین‌ برشمرد:
1. مؤ‌سسة‌ صنعتی‌ جبل‌ عامل‌
این‌ مؤ‌سسه‌ در شهر صور بنا شده، و اولین‌ مؤ‌سسه‌ای‌ است‌ که‌ ایشان‌ ایجاد می‌کرد. مدرسه‌ای‌ مخصوص‌ یتیمان‌ و محرومان. آنان‌ در این‌ مدرسه‌ در رشته‌های‌ مختلف‌ فنی‌ مثل‌ برق، الکترونیک، آهنگری، جوشکاری، نجاری‌ و ماشین‌های‌ کشاورزی، آموزش‌ می‌دیدند و به‌ صورت‌ شبانه‌ روزی‌ زندگی‌ می‌کردند.
پس‌ از آنکه‌ شهید چمران‌ به‌ لبنان‌ رفت، به‌ توصیة‌ امام‌ موسی‌ صدر مدیریت‌ این‌ مؤ‌سسه‌ را بر عهده‌ گرفت. اداره‌ کردن‌ چنین‌ مؤ‌سسه‌ای‌ نیاز به‌ هزینة‌ زیادی‌ داشت. بنابراین‌ امام‌ صدر و دکتر چمران‌ برای‌ آن‌ منبع‌ درآمد مالی‌ ایجاد کردند
شهید چمران‌ در این‌ باره‌ می‌گوید:
«‌در این‌ مدرسة‌ محروم، برای‌ آنکه‌ امور خود را اداره‌ کنیم‌ مجبور بودیم‌ که‌ برای‌ خارج‌ کار کنیم، یعنی‌ مثلاً‌ در و پنجره‌ بسازیم‌ و بفروشیم. بنابراین، شاگردان‌ مجبور بودند تا نیمه‌شب‌ جوشکاری‌ کنند، حتی‌ در روزهای‌ تعطیل‌ نیز کار کنند. در قسمت‌ ماشین‌های‌ تراش‌ پیچ‌های‌ بزرگ‌ می‌ساختیم‌ و به‌ خارج‌ می‌فروختیم‌ تا مقداری‌ از خرج‌ ما را تأمین‌ کند. این‌ موجب‌ شده‌ بود که‌ شاگردان‌ این‌ مدرسه‌ صد برابر شاگردان‌ مدارس‌ دیگر آزموده‌تر و ماهرتر باشند، به‌ طوری‌ که‌ یک‌ شاگرد در اینجا بیش‌ از پنجاه‌ یا شصت‌ پیچ‌ می‌ساخت‌ و حتی‌ با چشم‌ بسته‌ می‌توانست‌ پیچ‌ بسازد.»
2. ‌جمعیت‌ خیریة‌ احسان‌ و نیکوکاری‌
‌این‌ سازمان‌ را در ابتدا مرحوم‌ علامه‌ شرف‌ الدین‌ ایجاد کرد اما پس‌ از رحلت‌ ایشان‌ عملاً‌ راکد شده‌ بود. امام‌ موسی‌ صدر با بازسازی‌ سازمانی‌ و احیای‌ آن‌ از همة‌ لبنانی‌ها با هر دین‌ و مذهب‌ و گرایشی‌ دعوت‌ می‌کرد تا به‌ محرومین‌ کمک‌ کنند. به‌ اعتقاد امام‌ صدر برای‌ کمک‌ به‌ محرومین‌ تنها نباید به‌ کمک‌ مالی‌ به‌ ایشان‌ اکتفا کرد بلکه‌ باید راهی‌ پیدا کرد تا آنان‌ بتوانند با استفاده‌ از نیرو و توان‌ خود، زندگی‌ خود را اداره‌ کنند.
بنابراین‌ با احیای‌ ساختار این‌ سازمان‌ پنج‌ کمیسیون‌ جداگانه‌ به‌ نام‌ بررسی، برنامه، مالی، تبلیغات‌ و مجالس‌ مذهبی‌ تشکیل‌ شد که‌ هر کمیسیون‌ وظیفة‌ خاصی‌ داشت. اعضای‌ جمعیت‌ ماهانه‌ حق‌ عضویتی‌ به‌ مبلغ‌ یک‌ لیرة‌ لبنانی‌ پرداخت‌ می‌کردند. این‌ در حالی‌ است‌ که‌ در آن‌ شرایط‌ لبنان‌ همة‌ احزاب‌ و سازمانها برای‌ جذب‌ افراد ماهانه‌ مبلغی‌ را نیز به‌ اعضای‌ خود می‌پرداختند. اما بودجة‌ این‌ جمعیت‌ با پرداخت‌ همین‌ حق‌ عضویتها در سال‌ 1340 ش‌ حدود چهل‌ هزار لیره‌ شد. شعار جمعیت‌ حدیث‌ امام‌ معصوم‌ (ع‌) است‌ که‌ فرمودند « شیعتنا یموتون‌ ولایسئلون‌ بالکف»‌ یعنی‌ پیروان‌ ما می‌میرند اما دست‌ گدایی‌ به‌ سوی‌ دیگران‌ دراز نمی‌کنند.
این‌ جمعیت‌ در نخستین‌ سال‌ فعالیت‌ توانست‌ متکدیان‌ را که‌ چهرة‌ نامناسبی‌ به‌ شهر صور داده‌ بودند، ساماندهی‌ کند. به‌ این‌ ترتیب‌ که‌ آنان‌ را تقسیم‌بندی‌ کردند. عده‌ای‌ را که‌ توانایی‌ کار نداشتند اما اقوام‌ ثروتمندی‌ داشتند با خویشانشان‌ صحبت‌ کردند تا ماهیانه‌ مبلغی‌ را برای‌ ادارة‌ امور زندگی‌ به‌ او بدهند. عده‌ای‌ دیگر را که‌ توانایی‌ کار داشتند با آموختن‌ حرفه‌ای‌ به‌ وی، شغلی‌ آبرومند برایش‌ ایجاد کردند. و در نهایت‌ جلوی‌ گدایی‌ عده‌ای‌ را که‌ بر حسب‌ عادت‌ گدایی‌ می‌کردند و نیازی‌ به‌ این‌ کار نداشتند، گرفتند. جمعیت‌ در مدتی‌ کوتاه‌ توانست‌ اعتماد همة‌ لبنانیها را جلب‌ کند.
امام‌ موسی‌ صدر در این‌ باره‌ می‌گوید: ‌
«در همین‌ چند روز پیش، یک‌ نفر از شخصیت‌های‌ مسیحی‌ به‌ نام‌ « رفله‌ منسی‌ » نزد من‌ آمد و دو ششم‌ از کارخانه‌ یخ‌ سازی‌ خود را وقف‌ جمعیت‌ کرد. همچنین‌ دو نفر طبیب‌ مسیحی‌ هم‌اکنون‌ به‌ طور مجانی‌ مریض‌های‌ جمعیت‌ را معالجه‌ می‌کنند.»

۳. ‌رسیدگی‌ به‌ وضعیت‌ زنان‌ ‌یکی‌ از دغدغه‌های‌ امام‌ موسی‌ صدر وضع‌ زنان‌ در جامعة‌ لبنانی‌ بود. وضع‌ زنان‌ در لبنان‌ بسیار آشفته‌ و نابسامان‌ بود. برخی‌ از آنان‌ به‌ علت‌ فقر شدید ناچار به‌ تن‌ دادن‌ به‌ کارهای‌ بسیار پست‌ می‌شدند. امام‌ صدر در این‌ باره‌ می‌گوید: ‌در لبنان‌ مسئلة‌ حجاب‌ و بی‌حجابی‌ زن‌ مطرح‌ نیست، داستان‌ برهنگی‌ زن‌ یا به‌ تعبیر عرب‌ها « خلاعت‌ » مورد مطالعه‌ قرار می‌گیرد. علت‌ این‌ افراط، گذشته‌ از نزدیکی‌ لبنان‌ به‌ اروپا، روش‌ مقامات‌ مسئول‌ و متنفذان‌ و سرمایه‌داران‌ بزرگ‌ است. این‌ دسته‌ با زن‌ تجارت‌ می‌کنند. تجارت‌ با زن‌ تنها به‌ معنای‌ معروف‌ این‌ کلمه‌ نیست‌ بلکه‌ مجله‌ و روزنامه‌ یا فروشگاهی‌ که‌ با عکس‌های‌ نیمه‌ عریان‌ زن‌ و فروشندگان‌ زیبا سطح‌ فروش‌ خود را بالا می‌برد، نیز با زن‌ تجارت‌ می‌کند. در لبنان‌ برای‌ جلب‌ سیاح‌ سعی‌ می‌شود لباس‌های‌ زن‌ها در خیابان، در مجالس، هتل‌ها، کناره‌های‌ دریا، فروشگاه‌ها، تفریح‌گاه‌هاو حتی‌ در ادارات‌ دولتی‌ طراحی‌ شود که‌ غریزة‌ بینندگان‌ را به‌ بهترین‌ وجهی‌ ارضا کند.!!».
امام‌ موسی‌ صدر می‌کوشد برای‌ از بین‌ بردن‌ زمینه‌های‌ فساد، سطح‌ فکری‌ و تربیتی‌ خانم‌ها را از لحاظ‌ دینی‌ و اخلاقی‌ ارتقا دهد و با مشارکت‌ دادن‌ آنان‌ در کارها و آمدنشان‌ به‌ صحنه‌های‌ اجتماعی‌ از طریق‌ تأسیس‌ مراکزی‌ مخصوص‌ ایشان‌ مثل‌ تأسیس‌ خانة‌ دختران‌ و آموزشگاه‌ پرستاری‌ به‌ ارتقای‌ شخصیت‌ بانوان‌ کمک‌ کردند.
4. ‌خانة‌ دختران‌
‌در این‌ مکان‌ دختران‌ بی‌سرپرست‌ و فقیر خیاطی، گلدوزی‌ و هنرهای‌ دستی‌ دیگر را فرا می‌گرفتند. بسیاری‌ از این‌ بانوان‌ پس‌ از اتمام‌ دورة‌ امور زندگی‌ و نزدیکان‌ خود را به‌ بهترین‌ شکل‌ اداره‌ می‌کردند.
5. آموزشگاه‌ پرستاری‌
دخترانی‌ که‌ دیپلم‌ داشتند در این‌ مرکز آموزش‌ پرستاری‌ می‌دیدند و پس‌ از اتمام‌ دورة‌ آنها جذب‌ مراکز پزشکی‌ و درمانی‌ می‌شدند.
6. ‌درمانگاه‌ و مراکز پزشکی‌
‌این‌ مرکز به‌ نام‌ « مدینه‌ الطب‌ » شهرت‌ یافت، و تا به‌ حال‌ اقدامات‌ وسیع‌ و مهمی‌ را در خصوص‌ امور بهداشتی‌ و درمانی‌ به‌ انجام‌ رسانده‌ است‌ و در بسیاری‌ از روستاهای‌ جنوب‌ لبنان‌ که‌ سال‌ها مردمش‌ از همه‌ چیز محروم‌ بودند، درمانگاه‌ و مراکز بهداشتی‌ دایر کرده‌ است. پس‌ از راه‌اندازی‌ این‌ مرکز درمانی‌ بزرگ، آموزشگاه‌ پرستاری‌ نیز زیر نظر این‌ مرکز اداره‌ شد.
7. ‌کارگاه‌ قالیبافی‌
‌امام‌ موسی‌ صدر صدر برای‌ تأسیس‌ این‌ مرکز به‌ ایران‌ سفر کرد و در شهر کاشان‌ با قالیباف‌های‌ ماهر و سابقه‌دار به‌ تبادل‌ نظر نشست‌ و یکی‌ از اساتید این‌ صنعت‌ را با خود به‌ لبنان‌ می‌برد و وی‌ را برای‌ آموزش‌ زنان‌ مدت‌ چند سال‌ در لبنان‌ اقامت‌ داد.
با تشکیل‌ کلاس‌های‌ آموزش‌ قالیبافی، بانوان‌ بسیاری‌ این‌ صنعت‌ را به‌ خوبی‌ یادگرفتند، چنان‌ که‌ بعد از اندکی‌ این‌ مراکز آموزشی، یکی‌ از مراکز سرنوشت‌ ساز برای‌ قشر بانوان‌ و دیگر محرومان‌ به‌ حساب‌ آمد و به‌ علت‌ همین‌ اهمیت، زیر نظر شهید بزرگوار دکتر مصطفی‌ چمران‌ اداره‌ می‌شد. بیش‌ از 300 دختر از منطقة‌ جبل‌ عامل‌ در این‌ مرکز آموزشی، مشغول‌ یادگیری‌ قالیبافی‌ بودند. بعد از اتمام‌ دورة‌ لازم‌ در آن‌ مرکز، وسایل‌ قالیبافی‌ در اختیار آنها گذاشته‌ می‌شد و آنان‌ در منزل‌ خود به‌ کار ادامه‌ می‌دادند و در برابر، دستمزد دریافت‌ می‌کردند. موسسه‌ این‌ قالی‌ها را در فروشگاه‌های‌ مخصوص‌ می‌فروخت‌ و با سود آن‌ کارهای‌ دیگری‌ را در راه‌ بهبودی‌ اوضاع‌ محرومان‌ و بی‌سرپرستان‌ انجام‌ می‌داد.
8. ‌مرکز بررسی‌های‌ اسلامی‌
‌یکی‌ دیگر از حرکت‌های‌ مهم‌ و ماندگار امام‌ موسی‌ صدر، راه‌اندازی‌ مرکز فعال‌ دیگری‌ است‌ که‌ به‌ نام‌ « معهد الدراسات‌ الاسلامیه‌ » یا مرکز بررسی‌های‌ اسلامی‌ معروف‌ است. این‌ مرکز اسلامی‌ در تربیت‌ طلاب‌ علوم‌ دینی، اهتمام‌ فراوانی‌ دارد و علاوه‌ بر لبنان، عدة‌ زیادی‌ از کشورهای‌ آفریقایی، افغانستان، اندونزی‌ و چین، تایلند، ژاپن‌ و ... در آنجا درس‌ طلبگی‌ می‌خوانند. افراد بی‌شماری‌ نیز از این‌ مرکز فارغ‌ التحصیل‌ شده‌ و به‌ کشورها و شهرهای‌ خود ‌امام‌ موسی‌ صدر در مجلس‌ اعلای‌ شیعیان‌ ‌بازگشته‌اند.
هم‌اکنون‌ در بسیاری‌ از کشورهای‌ آفریقایی، تربیت‌ یافتگان‌ همین‌ حوزة‌ علمیه، معارف‌ اسلام‌ و مکتب‌ تشیع‌ را رواج‌ می‌دهند. شهید سید عباس‌ موسوی، دبیر کل‌ سابق‌ حزب‌ا لبنان، یک‌ نمونه‌ از پرورش‌ یافتگان‌ این‌ حوزة‌ علمیه‌ است. وی‌ به‌ تشویق‌ امام‌ موسی‌ صدر وارد این‌ مرکز شد و پس‌ از اتمام‌ دورة‌ کامل‌ آن‌ به‌ نجف‌ اشرف‌ هجرت‌ کرد. این‌ مدرسة‌ علوم‌ دینی‌ با معماری‌ زیبایی‌ ساخته‌ شده‌ و در کنار دریای‌ مدیترانه، در شهر صور قرار دارد.
دارالایتام، سازمان‌ زنان، کلاس‌های‌ مبارزه‌ با بی‌سوادی، کودکستان، خانة‌ معلولین‌ و درماندگان، مدرسة‌ نمونة‌ دختران، باشگاه‌ ورزشی‌ جوانان‌ و مرکز علمی‌ تحقیقی‌ لبنان‌ نیز از دیگر اقدامات‌ امام‌ موسی‌ صدر است.

۹. ‌مجلس‌ اعلای‌ شیعیان‌ ‌
مهمتر از همة‌ اینها تشکیل‌ مرکزی‌ برای‌ ساماندهی‌ امور کلی‌ شیعیان‌ برای‌ استفاده‌ از حقوق‌ طبیعی‌ و حراست‌ از شخصیت‌ انسانی‌ آنان‌ بود. در آن‌ زمان‌ همة‌ طوایف‌ موجود در لبنان‌ برای‌ خود مرکزیت‌ و دستگاه‌ رهبری‌ داشتند و بدین‌ وسیله‌ از حقوق‌ خویش‌ دفاع‌ می‌کردند. چنان‌ که‌ طایفة‌ اهل‌ تسنن‌ دارای‌ مجلسی‌ به‌ نام‌ « دارالفتوی‌ » بودند که‌ رهبری‌ آن‌ را « شیخ‌ حسن‌ خالد » به‌ عهده‌ داشت‌ و طایفة‌ دروزی‌ها برای‌ خود مرکز قانونی‌ داشتند و طایفة‌ دروزیها « شیخ‌ عقل‌ » از حقوق‌ آنان‌ پاسدارای‌ می‌کرد، مسیحیان‌ و سایر طوایف‌ نیز به‌ همین‌ منوال. در این‌ میان‌ تنها شیعیان‌ فاقد تشکیلات‌ و مرکزیتی‌ قانون‌ بودند و این‌ باعث‌ شده‌ بود حتی‌ از حقوق‌ بسیار ناچیزی‌ که‌ براساس‌ قانون‌ طایفگی‌ به‌ آنان‌ تعلق‌ می‌گرفت، محروم‌ بمانند.
امام‌ موسی‌ صدر برای‌ گرفتن‌ حقوق‌ قانون‌ شیعیان‌ رهسپار بیروت‌ می‌شود و مبارزة‌ وسیعی‌ را در این‌ خصوص‌ آغاز می‌کند. وی‌ تمام‌ نیروی‌ خود را به‌ کار می‌گیرد تا یک‌ مجلسی‌ قانونی‌ برای‌ شیعیان‌ آن‌ کشور تشکیل‌ دهد. در حرکت‌ نخست، موضوع‌ را به‌ طور جدی‌ با شخصیت‌های‌ بزرگ‌ سیاسی، محلی‌ و مذهبی‌ شیعه‌ و غیر شیعه‌ لبنان‌ در میان‌ می‌گذارد و هدف‌ خود را از تاسیس‌ این‌ مرکز برای‌ آنان‌ توضیح‌ می‌دهد. او در یکی‌ از این‌ نشست‌ها با حضور شخصیت‌های‌ مختلف‌ مسلمان‌ و مسیحی‌ طی‌ سخنرانی‌ مستدل‌ و مبسوطی‌ با عنوان‌ « علل‌ عقب‌ ماندگی‌ مسلمانان‌ » ابتدا به‌ علل‌ فرعی‌ اشاره‌ کرد و سپس‌ علت‌ اصلی‌ و منشأ عقب‌ ماندگی‌ را با استناد به‌ آیات‌ قرآن‌ و روایات‌ اهل‌ بیت‌ و براهین‌ عقلی، تنها در عدم‌ تشکیلات‌ منسجم‌ و عدم‌ تشکیل‌ حکومت‌ مقتدر قلمداد نمود. آنگاه‌ برای‌ احقاق‌ حقوق، سازماندهی‌ و ادارة‌ بهتر شیعیان‌ لبنان، به‌ تشکیل‌ مرکزی‌ مستقل‌ تأکید می‌کند.
اما در این‌ راه‌ با کارشکنی‌ها و مخالفت‌های‌ فراوانی‌ چه‌ از جانب‌ برخی‌ نادانان‌ و چه‌ برخی‌ که‌ با طرح‌ریزی‌ و هدفمندی‌ سعی‌ در ایجاد مانع‌ داشتند، رو به‌ رو می‌شود. به‌ هر رو تلاش‌های‌ پیگیر به‌ ثمر نشست. نمایندگان‌ شیعیان‌ در مجلس‌ شورای‌ لبنان، به‌ پیشنهاد امام‌ صدر طرحی‌ قانونی‌ را به‌ مجلس‌ تقدیم‌ کردند که‌ این‌ طرح‌ به‌ تصویب‌ مجلس‌ و امضای‌ رئیس‌ جمهوری‌ لبنان‌ رسید.
بر اساس‌ این‌ طرح‌ قانونی، شیعیان‌ توانستند مجلسی‌ را به‌ نام‌ « المجلس‌ الاسلامی‌ الشیعی‌ الاعلی‌ » برای‌ دفاع‌ از حقوق‌ خود تأسیس‌ کنند. پس‌ از گذراندن‌ مراحل‌ قانونی، مجلس‌ اعلای‌ شیعیان‌ در لبنان‌ با انتخاب‌ هیئتی‌ شرعی‌ متشکل‌ از نه‌ نفر از علمای‌ بزرگ‌ شیعه‌ و هیئتی‌ اجرایی‌ متشکل‌ از 12 نفر به‌ طور رسمی‌ و قانونی‌ شروع‌ به‌ فعالیت‌ کرد و امام‌ موسی‌ صدر به‌ عنوان‌ نخستین‌ رئیس‌ مجلس‌ اعلای‌ شیعیان‌ انتخاب‌ شد.
پس‌ از آن‌ ایشان‌ در سخنانی‌ در جمع‌ اعضای‌ مجلس‌ اعلای‌ شیعیان‌ پس‌ از انتخاب‌ به‌ ریاست‌ مجلس‌ می‌گوید:
«‌این‌ برهة‌ زمانی‌ که‌ امروزه‌ در آن‌ به‌ سر می‌بریم، در سازماندهی‌ و به‌ تعبیری‌ دقیق‌تر، تلاش‌ برای‌ سازماندهی‌ شیعیان‌ لبنان‌ خلاصه‌ می‌شود.»
دربارة‌ مجلس‌ نیز می‌گوید: ‌
«من‌ مایلم‌ گوشزد کنم‌ که‌ این‌ مجلس‌ مطلقاً‌ در میان‌ مسلمانان‌ شکاف‌ ایجاد نخواهد کرد، بلکه‌ وحدت‌ کامل‌ از طریق‌ گفتگو و تفاهم‌ و یکدلی، ساده‌تر صورت‌ می‌گیرد و گفتگو جز در میان‌ نمایندگان‌ واقعی‌ امکانپذیر نیست‌ و مجلس‌ هم‌ راه‌ درست‌ نمایندگی‌ است. به‌ امید آنکه‌ این‌ حقیقت‌ بدون‌ هیچ‌ شک‌ و تردیدی‌ فهمیده‌ شود. با قلبی‌ گشاده‌ و آغوشی‌ باز برای‌ همکاری‌ این‌ مطلب‌ را اعلام‌ می‌کنیم‌ و آینده، خود بهترین‌ گواه‌ ما خواهد بود.»
‌اهداف‌ مجلس‌ اعلای‌ شیعیان‌
‌امام‌ موسی‌ صدر در سخنانی‌ اهداف‌ مجلس‌ را چنین‌ برمی‌شمرد:
1. اقدام‌ به‌ یک‌ موضع‌گیری‌ کامل‌ اسلامی‌ چه‌ از نظر فکری‌ و علمی‌ و چه‌ از نظر مبارزه‌ و جهاد
2. تنظیم‌ شئون‌ طایفه‌ای‌ شیعیان‌ و بهسازی‌ هرچه‌ بیشتر اجتماعی‌ و اقتصادی‌ آنان‌
3. اقدام‌ اساسی‌ برای‌ جلوگیری‌ از تفرقه‌ میان‌ مسلمانان‌ و سعی‌ فراوان‌ به‌ منظور وصول‌ به‌ وحدت‌ کامل‌
4. همکاری‌ با همة‌ طوایف‌ مذهبی‌ لبنان‌ و کوشش‌ برای‌ حفظ‌ وحدت‌ کشور
5. توجه‌ و مراقبت‌ نسبت‌ به‌ مسئولیت‌های‌ ملی‌ و وطنی‌ و حفاظت‌ از استقلال‌ و آزادی‌ لبنان‌ و پاسداری‌ از سرزمین‌ و مرزها و حدود کشور
6. مبارزه‌ای‌ پیگیر با جهل، فقر و تخلفات‌ و ستم‌ اجتماعی‌ و فساد اخلاقی‌
7. یاری‌ و مساعدت‌ و پشتیبانی‌ از مقاومت‌ فلسطین‌ و همکاری‌ با دولت‌های‌ مترقی‌ و برادران‌ عرب‌ به‌ منظور آزاد سازی‌ سرزمین‌های‌ غصب‌شده‌ به‌ دست‌ رژیم‌ اشغالگر قدس.
10. ‌حرکت‌ محرومین‌
‌امام‌ موسی‌ صدر برای‌ سازماندهی، پرورش‌ و آشنا ساختن‌ جوانان‌ به‌ جهان‌بینی‌ اسلامی‌ و بهره‌مندی‌ هرچه‌ بیشتر از این‌ نیرو برای‌ مبارزه‌ با ستم‌های‌ فرهنگی‌ و اقتصادی‌ و سیاسی‌ سازمانی‌ را به‌ نام‌ « حرکت‌ المحرومین‌ » تأسیس‌ می‌کند.
امام‌ صدر خود برای‌ نمایاندن‌ خطوط‌ کلی‌ این‌ حرکت‌ چنین‌ می‌گوید:
«‌حرکت‌ المحرومین‌ از ایمان‌ به‌ خدا و انسان‌ و آزادی‌ و کرامت‌ انسانی‌ سرچشمه‌ گرفته‌ است‌ و هر گونه‌ ستم‌ اجتماعی‌ و نظام‌ سیاسی‌ طایفی‌ را برطرف‌ نموده‌ و با استبداد و فئودالیسم‌ و سلطه‌ و تفرقه‌ به‌ مبارزه‌ برخاسته‌ است. حرکت‌ المحرومین‌ حرکتی‌ است‌ مردمی‌ که‌ برای‌ سیادت‌ و عظمت‌ وطن‌ و سلامت‌ کشور تلاش‌ و با استعمار و تجاوزات‌ و مطامعی‌ که‌ متوجه‌ لبنان‌ است، مبارزه‌ می‌کند.»
11. ‌جنبش‌ امل‌
‌فعالیت‌های‌ حرکت‌ محرومین‌ روز به‌ روز گسترده‌تر و استوارتر می‌شد. بخش‌های‌ اداری، تشکیلاتی، عقیدتی‌ و سیاسی‌ این‌ سازمان‌ کار خود را آغاز کرده‌ بودند. در آن‌ هنگام‌ گروه‌های‌ چپی‌ و راستی‌ ارتشی‌ برای‌ خود داشتند. از سوی‌ دیگر ارتش‌ لبنان‌ و همچنین‌ گروه‌های‌ نظامی‌ دیگر برای‌ حفظ‌ مرزهای‌ جنوبی‌ لبنان‌ در برابر تهاجم‌ و حملات‌ پی‌ در پی‌ اسرائیل‌ کاری‌ نمی‌کردند.
امام‌ موسی‌ صدر در یک‌ سخنرانی‌ در این‌ باره‌ می‌گوید: ‌
«دفاع‌ از وطن‌ تنها از وظایف‌ و مسئولیت‌های‌ دولت‌ نیست، بلکه‌ همة‌ افراد وظیفه‌ دارند از کشور، سرزمین‌ و خانه‌ خویش‌ دفاع‌ کنند و اگر حکومت، مسئولیت‌ دفاع‌ از مملکت‌ را انجام‌ نداد، ضرورت‌ دفاع‌ از گردن‌ ملت‌ ساقط‌ نخواهد شد.»
از همین‌ رو آموزش‌ نظامی‌ به‌ جوانان‌ آغاز شد. نخستین‌ گروه، هفتاد نفر از دانش‌ آموختگان‌ مدرسة‌ صنعتی‌ جبل‌ عامل‌ بودند. این‌ آموزش‌ها زیر نظر سازمان‌ فتح‌ فلسطینی‌ و در عین‌ البنیه‌ به‌ صورت‌ پنهانی‌ بود. این‌ آموزش‌ها به‌ مدت‌ هفت‌ ماه‌ مخفیانه‌ ادامه‌ داشت، تا اینکه‌ در یکی‌ از روزهای‌ به‌ هنگام‌ آموزش‌ ناگهان‌ مینی‌ در دست‌ یکی‌ از مربیان‌ منفجر شد. در این‌ حادثة‌ دلخراش‌ 27 نفر از اعضای‌ سازمان‌ شهید شدند. در پی‌ این‌ انفجار امام‌ صدر در یک‌ کنفرانس‌ مطبوعاتی‌ تولد سازمان‌ نظامی‌ امل‌ را اعلام‌ کرد.
12. ‌گفتگو، تفاهم‌ و همزیستی‌
‌مشی‌ و رویة‌ امام‌ موسی‌ صدر گفتگو است. وی‌ توانسته‌ است‌ با اجرای‌ این‌ فکر روابط‌ صمیمانه‌ و نزدیکی‌ با دیگر طوایف‌ و رهبران‌ آنان‌ برقرار کند. از این‌ طریق‌ شیعیان‌ لبنان‌ نیز برای‌ اولین‌ بار توانستند هم‌ پای‌ سایر طوایف‌ و مذاهب‌ در عرصه‌های‌ مختلف‌ اجتماعی، فرهنگی، علمی، سیاسی‌ و اقتصادی‌ تاثیر گذار و فعال‌ باشند.
امام‌ موسی‌ صدر برای‌ این‌ منظور با رهبران‌ مسیحیت‌ لبنان‌ اعم‌ از کاتولیک، ارتدوکس، پروتستان‌ و ارامنه‌ دیدار و گفتگو می‌کند. اعتماد آنان‌ به‌ ایشان‌ به‌ حدی‌ رسید که‌ خطبة‌ عید روزة‌ آنان‌ را در کلیسای‌ کبوشیین‌ بیروت، امام‌ موسی‌ صدر خواند.
رفتار امام موسی صدر با بستنی فروش مسیحی
همچنین‌ حمایت‌ امام‌ صدر از بستنی‌ فروش‌ مسیحی‌ باعث‌ شد که‌ مسیحیان‌ لبنان‌ وی‌ را مسیح‌ لبنان‌ بخوانند. مسئله‌ از این‌ قرار بود که‌ بستنی‌ فروش‌ مسیحی‌ به‌ نام‌ آنتیبا در شهر صور بود که‌ در کنار بستنی‌ فروش‌ مسلمانی‌ دکان‌ داشت. بستنی‌ فروش‌ مسلمان‌ به‌ مردم‌ می‌گفت‌ این‌ شخص‌ مسیحی‌ و نجس‌ است. از او بستنی‌ نخرید. آنتیبا نزد امام‌ موسی‌ صدر رفت‌ و آنچه‌ را اتفاق‌ افتاده‌ بود، بیان‌ کرد. پس‌ از آن‌ بود که‌ امام‌ صدر به‌ همراه‌ چندتن‌ دیگر به‌ مغازة‌ آنتیبا رفت، نشست‌ و کمی‌ بستنی‌ خورد. این‌ کار امام‌ چون‌ بمب‌ لبنان را تکان‌ داد.
‌امام‌ صدر و شیخ‌ محمدیعقوب‌ در حال‌ اقامة‌ نماز، بلافاصله‌ پس‌ از بمباران‌ جنوب‌ لبنان‌ توسط‌ هواپیماهای‌ اسرائیل‌ پاک‌ دانستن‌ اهل‌ کتاب‌ که‌ تا آن‌ زمان‌ بی‌سابقه‌ بود، سبب‌ شد توجه‌ همة‌ رهبران‌ مسیحی‌ به‌ سوی‌ ایشان‌ جلب‌ شود پس‌ از آن‌ بود که‌ در اواخر تابستان‌ 1341 مطران‌ گریگوار حداد به‌ شهر صور آمد، و از امام‌ صدر برای‌ عضویت‌ در هیئت‌ امنأ « جنبش‌ حرکت‌ اجتماعی‌ » دعوت‌ کرد و از اواخر سال‌ 1341 حضور گستردة‌ امام‌ موسی‌ صدر در کلیساها، دیرها و مجامع‌ دینی‌ و فرهنگی‌ مسیحیان‌ آغاز می‌شود.
نقش‌ امام‌ موسی‌ در حل‌ اختلافات‌ قومی‌ و قبیله‌ای‌ میان‌ مسیحیان‌ با یکدیگر و ایجاد صلح‌ و آشتی‌ نیز بسیار حائز اهمیت‌ است. ایشان‌ روابط‌ دوستانه‌ و همکاری‌ صمیمانه‌ای‌ با مطران‌ یوسف‌ الخوری، مطران‌ جورج‌ حداد، کاردینال‌ خریش‌ و برقرار می‌کند. سخنرانی‌های‌ تاریخی‌ امام‌ صدر در دیرالمخلص‌ واقع‌ در جنوب، و کلیسای‌ مارمارون‌ در شمال‌ لبنان‌ طی‌ سالهالی‌ 1341 و 1342، تاثیرات‌ معنوی‌ عمیقی‌ بر مسیحیان‌ آن‌ کشور بر جای‌ نهاد.
امام‌ صدر در تابستان‌ سال‌ 1342 طی‌ سفری‌ دو ماهه‌ به‌ کشورهای‌ شمال‌ آفریقا، طرحی‌ نو برای‌ همفکری‌ مراکز اسلامی‌ مصر، الجزایر و مغرب‌ با حوزه‌های‌ علمیة‌ شیعه‌ لبنان‌ در انداخت. وی‌ در بهار سال‌ 1344، اولین‌ دورة‌ سلسله‌ گفتگوهای‌ اسلام‌ و مسیحیت‌ را با حضور بزرگان‌ این‌ دو دین‌ الهی، در مؤ‌سسة‌ فرهنگی‌ « الندوة‌ اللبنانیه‌ » به‌ راه‌ می‌اندازد. وی‌ پس‌ از جنگ‌ شش‌ روزة‌ اعراب‌ و اسرائیل‌ در سال‌ 1346 به‌ دیدار پاپ‌ رفت، و نشستی‌ که‌ در ابتدا نیم‌ ساعت‌ پیش‌بینی‌ شده‌ بود، به‌ تقاضای‌ پاپ‌ بیش‌ از دو ساعت‌ به‌ درازا کشید.
امام‌ موسی‌ صدر از سال‌ 1347 به‌ عضویت‌ مرکز اسلام‌شناسی‌ استراسبورگ‌ در آمد، و از رهگذر همفکری‌ و ارائة‌ سمینارهای‌ متعددی‌ در آن، انتشار آثار ذی‌ قیمت‌ چون‌ « مغز متفکر جهان‌ شیعه‌ » را زمینه‌ سازی‌ کرد.
امام‌ موسی‌ صدر در بهار سال‌ 1348 و بلافاصله‌ پس‌ از افتتاح‌ مجلس‌ اعلای‌ اسلامی‌ شیعیان، از شیخ‌ حسن‌ خالد مفتی‌ اهل‌ سنت‌ لبنان‌ دعوت‌ کرد، تا با همفکری‌ یکدیگر برای‌ توحید شعایر، اعیاد و فعالیتهای‌ اجتماعی‌ طوایف‌ اسلامی، تدبیری‌ بیندیشند. وی‌ در همین‌ خصوص‌ طرح‌ مدونی‌ را به‌ اجلاس‌ سال‌ 1349 « مجمع‌ بحوث‌ اسلامی‌ » در قاهره‌ ارائه‌ نمود، و متعاقب‌ آن‌ به‌ عضویت‌ دائم‌ این‌ مجمع‌ در می‌آید. امام‌ موسی‌ صدر در زمستان‌ سال‌ 1355 و در جمع‌ سردبیران‌ جراید بیروت، با پیش‌ بینی‌ صریح‌ حذف‌ فاصله‌ها و روند جهانی‌ شدن‌ در اواخر قرن‌ بیستم، قرن‌ بیستم‌ و یکم‌ را قرن‌ همزیستی‌ پیروان‌ ادیان، مذاهب، فرهنگ‌ها و تمدن‌های‌ گوناگون‌ می‌نامد، و بر رسالت‌ تاریخی‌ لبنان‌ برای‌ ارائة‌ الگویی‌ موفق‌ در این‌ زمینه‌ پای‌ می‌فشرد.
امام‌ موسی‌ صدر در اواسط‌ سال‌ 1357 موفق‌ گردید رهبران‌ مسلمان‌ و مسیحی‌ لبنان‌ را برای‌ برپایی‌ یک‌ جبهة‌ فراگیر ملی‌ متقاعد نماید، و در این‌ مسیر تا آنجا پیش‌ رفت‌ که‌ حتی‌ موعد تأسیس‌ و اولین‌ گردهمایی‌ آنان‌ را برای‌ پس‌ از بازگشت‌ خود از سفر لیبی‌ مشخص‌ کرد.

‌انقلاب‌ اسلامی‌ ایران‌
‌امام‌ موسی‌ صدر هرچند که‌ در ایران‌ حضور نداشت. اما تحولات‌ اجتماعی‌ ایران‌ را به‌ دقت‌ دنبال‌ می‌کرد. ایشان‌ در طول‌ 15 سال‌ از سال‌ 42 تا 57 که‌ انقلاب‌ ایران‌ به‌ ثمر نشست‌ لحظه‌ای‌ در کمک‌ انقلابیون، رهبری‌ و مبارزین‌ ایرانی‌ خارج‌ از کشور درنگ‌ نکرد و از تمامی‌ امکانات‌ خود حتی‌ آبروی‌ خود در این‌ راه‌ مایه‌ گذاشت. ایشان‌ هم‌ با حضرت‌ امام‌ ( ره‌ ) در ارتباط‌ بودند و هم‌ با شخصیت‌هایی‌ چون‌ شهید بهشتی، شهیدمطهری، شهید مفتح‌ و دیگران. همچنین‌ با دانشجویان‌ انقلابی‌ خارج‌ از کشور که‌ در قالب‌ انجمن‌های‌ اسلامی‌ فعالیت‌ می‌کردند مرتباً‌ در تماس‌ بودند.
پس‌ از دستگیری‌ حضرت‌ امام‌ ( ره‌ ) در خرداد 1342 نیز امام‌ موسی‌ صدر به‌ واتیکان‌ می‌رود و با وزیر خارجة‌ پاپ‌ دیدار می‌کند و به‌ طور منطقی‌ و مستدل‌ از روحانیت‌ و عملکرد آنان‌ دفاع‌ می‌کند و پس‌ از تبعید حضرت‌ امام‌ به‌ ترکیه‌ نیز امام‌ موسی‌ صدر به‌ اروپا و شمال‌ آفریقا سفر و با شخصیت‌های‌ مذهبی‌ و با نفوذ مسیحی‌ و شیوخ‌ الازهر دیدار می‌کند و می‌کوشد امنیت‌ حضرت‌ امام‌ ( ره‌ ) را در آنجا و سپس‌ در انتقال‌ به‌ نجف‌ تأمین‌ کند.
امام‌ موسی‌ صدر در سال‌ 1344 طی‌ سفری‌ به‌ ایران‌ از شهرهای‌ مختلفی‌ بازدید و با روحانیون‌ و علما دیدار می‌کند. امام‌ صدر در شیراز درمسجد حضرت‌ ولی‌ عصر ( عج‌ ) به‌ سخنرانی‌ می‌پردازد و مردم‌ را به‌ مبارزه‌ علیه‌ ظلم‌ و ستم‌ شاه‌ فرا می‌خواند.
در سال‌ 1347 امام‌ صدر طی‌ سفری‌ به‌ نجف‌ با مراجع‌ تقلید و حضرت‌ امام‌ دیدار می‌کند. دیدار ایشان‌ با امام‌ طولانی‌ و خصوصی‌ بود به‌ طوری‌ که‌ حساسیت‌ شدید ساواک‌ را برمی‌انگیزد.
در طول‌ تمام‌ سال‌های‌ مبارزه، امام‌ صدر و تشکیلات‌ زیر نظر ایشان‌ همواره‌ پناهگاه‌ و مأمن‌ مبارزین‌ بود. برخی‌ از این‌ افراد حتی‌ مخالف‌ امام‌ صدر بودند اما ایشان‌ با بردباری‌ و سعة‌ صدر فراوان‌ همة‌ مشکلات‌ را حل‌ می‌کردند. حتی‌ به‌ رئیس‌ جمهور وقت‌ سوریه، حافظ‌ اسد، اطلاع‌ داده‌ بود و او نیز به‌ همین‌ اعتبار کمک‌های‌ فراوانی‌ در اختیار مبارزین‌ قرار داد.
همچنین‌ امام‌ در مصاحبه‌ای‌ با روزنامة‌ المحرر در تاریخ‌ 1974 مبارزات‌ امام‌ خمینی‌ و مردم‌ ایران‌ را بر ضد شاه‌ به‌ گوش‌ جهان‌ عرب‌ می‌رساند. در نشست‌ یک‌ ساعته‌ای‌ که‌ با امیر عبدا، ولیعهد وقت‌ عربستان‌ سعودی‌ و پادشاه‌ کنونی‌ آن‌ کشور، داشت‌ سه‌ چهارم‌ از وقت‌ را به‌ تبیین‌ اهمیت‌ و جایگاه‌ انقلاب‌ اسلامی‌ پرداخت‌ و آنان‌ را پیش‌ از پیروزی‌ انقلاب‌ به‌ داشتن‌ روابط‌ حسنه‌ و سازنده‌ با انقلاب‌ فراخواند.
در اردیبهشت‌ 57 نیز « لوسین‌ جرج‌ » خبرنگار روزنامة‌ لوموند فرانسه‌ را که‌ قبلاً‌ در حضور امام‌ صدر مسلمان‌ و شیعه‌ شده‌ بود، با هماهنگی‌ با بیت‌ امام‌ به‌ نجف‌ فرستاد تا مصاحبة‌ تاریخی‌ خود را با امام‌ خمینی‌ انجام‌ دهد. این‌ نخستین‌ مصاحبة‌ حضرت‌ امام‌ با روزنامه‌های‌ خارجی‌ بود که‌ با تدبیر امام‌ صدر صورت‌ گرفت.
امام‌ موسی‌ صدر در شهریور سال‌ 1357 و کمی‌ پیش‌ از سفر به‌ لیبی‌ مقاله‌ای‌ تحت‌ عنوان‌ « ندأ الانبیا » برای‌ روزنامة‌ لوموند فرانسه‌ نوشت‌ و انقلاب‌ اسلامی‌ ایران‌ را ادامة‌ حرکت‌ انبیأ در تاریخ‌ نامید و از امام‌ خمینی‌ به‌ نام‌ « الامام‌ الاکبر » نام‌ برد.
ارتباط‌ امام‌ موسی‌ صدر و امام‌ راحل (ره‌) به‌ گونه‌ای‌ بود که‌ وقتی‌ حضرت‌ آیت‌الله موحد ابطحی‌ در نجف‌ از ایشان‌ سؤ‌ال‌ می‌کنند که‌ بر فرض‌ انقلاب‌ شما به‌ پیروزی‌ رسید، چه‌ کسی‌ را دارید که‌ بتوانید زمام‌ امور را به‌ او بسپرید، حضرت‌ امام‌ پاسخ‌ می‌دهند: ‌
«رفیق‌ خودت‌ آقاموسی. »
با تأسیس‌ مجلس‌ اعلای‌ اسلامی‌ شیعیان‌در لبنان‌ نیز، امام‌ خمینی‌ در پاسخ‌ برخی‌ فضلای‌ ایرانی‌ مقیم‌ نجف، امام‌ صدر را امید خود برای‌ ادارة‌ حکومت‌ پس‌ از شاه‌ نامید. در زمستان‌ 1350 و بر اساس‌ تقاضای‌ مراجع‌ وقت، امام‌ موسی‌ صدر دربارة‌ برخی‌ زندانیان‌ سیاسی‌ با شاه‌ گفتگو نمود، که‌ بعضی‌ از آنان‌ از جمله‌ حجت‌ الاسلام‌ و المسلمین‌ هاشمی‌ رفسنجانی، اندکی‌ بعد از زندان‌ آزاد شدند.
امام‌ موسی‌ صدر در تابستان‌ 1356، و با اقامة‌ نماز، تدفین‌ و برپایی‌ مراسم‌ چهلمین‌ روز شهادت‌ دکتر شریعتی‌ در بیروت، از سست‌ شدن‌ پیوند جوانان‌ تحصیل‌کرده‌ با روحانیت، جلوگیری‌ به‌ عمل‌ آورد.
در پی‌ شهادت‌ حاج‌ آقا مصطفی‌ خمینی‌ در پائیز سال‌ 1356، وی‌ پسر عموی‌ خود شهید آیت‌ا سید محمدباقر صدر را بر آن‌ داشت‌ تا بیش‌ از پیش‌ به‌ حمایت‌ از امام‌ خمینی‌ برخیزد. بدون‌ تردید بزرگ‌ترین‌ خدمت‌ امام‌ موسی‌ صدر به‌ انقلاب‌ اسلامی‌ ایران‌ آن‌ بود که‌ در سالهای‌ 1356 تا 1357 و پس‌ از قریب‌ دو دهه‌ ترویج‌ ارزشهای‌ زیبای‌ اسلام‌ راستین‌ در لبنان، عموم‌ مردم، خصوصاً‌ شیعیان‌ و بالاخص‌ کادرهای‌ مقاومت‌ آن‌ کشور را با این‌ انقلاب‌ آشنا و مرتبط‌ نمود.

ربودن امام موسی صدر
امام موسی صدر، در سوم شهریور 1357 در آخرین مرحله از سفرهای دوره‌ای خود به کشورهای عربی و تلاش برای پایان دادن به جنگ داخلی لبنان و جلوگیری از تجاوزات اسرائیل، طی دعوت رسمی معمر قذافی به لیبی رفت و در روز نهم شهریور در آن کشور، ربوده شد و تاکنون در زندان‌های رژیم لیبی به سر می‌برد.
نگاهی به منظومۀ فکری امام موسی صدر
سرچشمة‌ تمام‌ اقدامات‌ امام‌ صدر فکر و اندیشة‌ ایشان‌ است. عملکرد موفق‌ ایشان‌ طی‌ سال‌های‌ حضور در لبنان‌ نشان‌ دهندة‌ تفکر عمیق‌ و ذهن‌ خلاقی‌ است‌ که‌ برای‌ بسیاری‌ از مشکلات‌ جامعه‌ اندیشه‌ کرده‌ و راهکار و راه‌ حل‌ را یافته‌ است. بخشی‌ از این‌ اندیشه‌ در مقالات، سخنرانی‌ها و مصاحبه‌های‌ ایشان‌ با رسانه‌های‌ مختلف‌ آمده‌ است‌ که‌ در اینجا به‌ بخشی‌ از آنها اشاره‌ می‌کنیم:
1. مجموعه‌ مقالات‌ دربارة‌ « اقتصاد در مکتب‌ اسلام‌ »
2. اسلام‌ و فرهنگ‌ قرن‌ بیستم‌
3. مقدمة‌ مفصلی‌ بر کتاب‌ « تاریخ‌ فلسفة‌ اسلامی‌ » نوشته‌ شرق‌شناس‌ مشهور، هانری‌ کربن‌
4. مقدمه‌ای‌ مبسوط‌ دربارة‌ حضرت‌ زهرا ( س‌ ) بر کتاب‌ سلیمان‌ کتانی، متفکر مسیحی‌ لبنان.
5. تقریرات‌ ایشان‌ بر درسهای‌ حضرت‌ آیت‌ا العظمی‌ محقق‌ داماد
6. مجموعه‌ سخنرانی‌ها و مقالات‌ دربارة‌ عاشورا
7. دو جلد تفسیر به‌ نامهای‌ « احادیث‌ السحر » و « دراسات‌ للحیات‌ »
8. مجموعه‌ سخنرانی‌ها دربارة‌ مقاومت‌ و مسئلة‌ فلسطین‌
9. اسلام‌ وتحول‌
10. اسلام‌ و تربیت‌ مدنی‌
11. اسلام‌ و زن‌
12. اسلام‌ و عبادات‌
13. معاملات‌ جدید در پرتو فقه‌ اسلامی‌
14. مقدمه‌ بر کتاب‌ « معنی‌ حدیث‌ الغدیر » نوشتة‌ آیت‌ا سید مرتضی‌ خسروشاهی‌
15. مقدمه‌ بر کتاب‌ « قرآن‌ کریم‌ و علوم‌ طبیعی‌ » نوشتة‌ مهندس‌ یوسف‌ مروه‌ و سخنرانیها و مصاحبه‌های‌ دیگر

 برای مشاهده ی حیاتنامه به روایات دیگر اینجا را کلیک کنید 

 امام موسی صدر

جامه ی عشق چو پیراهن یوسف داری               در ولایت همه رسم از دل مهدی داری

الهی ما را چونان کوفیان از ولایت بی بهره مساز.

الهی ما را چونان عشقیان از حجاب خویش بی پرده ساز.

الهی ما را ولایت بخشیدی نه تو را حمد که به ما روح و جان بخشیدی.

الهی آنکس که ولایت نداشت جان نداشت و آنکس که جان نداشت از حیات چه داشت.

...

الهی عجب چون آتشی وکبر چن آلایشی و حسد چون سوزشی ... ما را رها کن از این بی پالایشی.

الهی عشق بخشیدی به عارفان و معرفت بخشیدی به عاملان و عمل بخشیدی به خالصان و اخلاص بخشیدی به مجاهدان ... پس ما را بکن از عاشقان ای رب ما غافلان.

الهی ریا قلبم را دریده و نفاق از راهم بیرون کشیده ای الله من درد کشیده.

الهی علمت وسیع و رحمتت بی نظیر پس بکن ما را نصیب.

الهی بخشیدی که بخشنده ای و آمرزیدی که آمرزنده ای پس ببخشما را و بیامرز گناهان را.

_{نویسنده:مدیریت وبلگ های احیا گر اسلام و احیای اسلام رسول الله}

در حالیکه روزنامه هایی چون اعتماد و اعتماد ملی قصد دارند با عکس های نامربوط بیان کنند که ابطحی زیر شکنجه است و اعترافاتش بی اساس تصاویر زیر تاحدود زیادی می تواند حقیقت را روشن کند... 

قبل از زندان در جریان انتخابات

بعد از زندان در جریان دادگاه رسیدگی به اغتشاشات

همین طور که دیدید هیچ شاهدی نمی توان بر شکنجه ی ابطحی ارائه کرد و این خود نشان می دهد که بیانات مبنی بر شکنجه کذب محض و شایعه است.

مشروعیت و حکومت از نظر تفکر فلسفه ی سیاسی دینی پدر تئوریک انقلاب اسلامی

استاد علامه شهید مطهری (روحی فداه)

  منبع اول:

در مجموعه ی آثار- جلد بیست و یکم- قسمت کتاب مقتضیات زمان- جلد یکم - ذیل سر فصل نظریه ی نسبیت عدالت- تحت موضوع یک شاهد از قرآن-در صفحه ی220و221

                           اصل مطلب:

علامه ی شهید (روحی فداه) در صفحه ی220اینگونه می فرمایند:

«النبی اولی بالمومنین من انفسهم ...پیغمبر بر مومنین حقی دارد که از حق مومنین بر مومنین(خودشان) بیشتر است...یعنی آنجا که مصلحت بداند نفس (جان)مومنین را هم می تواند فدا کند. ...حقی که خدا برای پیغمبر قائل شده است...از آن حهت که نماینده ی کامل مصالح اجتماع است،خدا این حق را به او داده است که آن را در آنجا که مصلحت بداند فرد را فدای اجتماع بکند. ..."آیا این حقی که پیغمبر دارد،فقط مال شخص پیغمبر است؟نه،به امام هم منتقل می شود یعنی امام هم بعد از پیغمبرسرپرست و نماینده ی اجتماع می شود و این حق به او منتقل می گردد. آیا این حق منحصر به پیغمبر و امام است یا به هر کسی که از ناحیه ی خدا حکومت شرعی داشته باشد،به نیابت از پیغمبر و امام منتقل می شود؟این حق به او هم منتقل می شود." اینها دلیل بر این است که اسلام برای اجتماع حق قائل است ،چون برای اجتماع اصالت قائل است و حیات قائل است، و واقعا اجتماع یک وحدتی دارد و اعتبار مطلق نیست.»توضیح:

جمله ی «آیا این حق منحصر به پیغمبر و امام است یا به هر کسی که از ناحیه ی خدا حکومت شرعی داشته باشد،به نیابت از پیغمبر و امام منتقل می شود؟این حق به او هم منتقل می شود.» بیانگر اعتقاد علامه شهیدمطهری (رف) به "مشروعیت الهی از طریق نیابت عام" است چرا که حکومت شرعی از ناحیه ی خدا به نیابت از پیغمبر و امام اصولا معنی دیگری نخواهد داشت. اگر این را سوال کنیم که در اینجا تعیین مشروعیت نشده است بلکه تعیین نوع حکومت شده است یعنی نوع حکومت ولایت نوائب عام؟ که در این صورت جواب کلمه ی «از ناحیه ی خدا»می باشد که بیان می کند این نائب عام «از ناحیه ی خدا» صاحب حق حاکمیت شده است نه «ازجانب مردم»و ناحیه ی آنها !

                             منبع دوم:

در مجموعه آثار-جلد 21- قسمت کتاب مقتضیات زمان- جلد یکم- ذیل سر فصل شئون پیامبر- تحت عنوان انتقال این سه مقام به امام - در صفحه ی 124و123

- ونیزتحت عنوان سخن آیت الله بروجردی- در صفحه ی 127 مقدمه:

علامه شهید (رف)پس از آنکه برای رسول الله(ص) سه شآن قائل می شوند یعنی شئون رسالت،قضاوت و حکومت،که در مسئله ی حکومت ایشان آیه ی «واطیعوا الله و اطیعوا الرسول و اولی الامر منکم(نساء/59)» را شاهد مثال آورده و سپس در تبیین معنی «اولی الامر» به اعتقاد شیعیان در این زمینه می پردازند و می فرمایند: «ما شیعیان که به این آیه می رسیم «امر» اولی الامر رامربوط به خلافت می دانیم،می گوییم این آیه مقام خلافت را معین می کند. ...این مقام هم مقام مقدسی است و مثل آن دو مقام(رسالت و قضاوت) آن را خدا باید معین کرده باشد.»علامه ی شهید سپس به یک نوع تقسیم بندی در نقش های اجتماعی می پردازند که به شکل زیر است:

نقش های اجتماعی به دو دسته ی کلی و جزئی یا شخصی(مثل امامت ونبوت) وخود نقش های کلی خود به دو دسته ی مقدس(مثل حکومت وقضاوت و...) و غیرمقدس(مثل قانونگذاری در مسایل جزئی که البته با قوانین کلی اسلام مغایرت نداشته باشد)تقسیم می شود.  　

　                                    ١ -نقش های جزئی(شخصی)_مثل امامت و نبوت

نقش های اجتماعی:{

                                    ۲- نقش های کلی {الف:نقش های مقدس_مثل حکومت،قضاوت و ...   

                                                                    ب:نقش های غیر مقدس_مثل قانون گذاری در مسائل جزئی                                            

ایشان در این تقسیم بندی متذکر می شوند که نقش های جزئی غیر قابل انتقال هستند در حالیکه نقش های کلی قابل انتقال هستند چرا که دائما در جامعه به آنها احتیاج وجود دارد و در میان همین نقش های کلی ،نقش های مقدس نیز حتما باید «از ناحیه ی خدا» تعیین شوند.

اصل مطلب:

علامه ی شهید (رف) در صفحه ی 123 اینگونه می فرمایند:«...مقام قضاوت و حکومت را به طور کلی می شود "تعیین" کرد یعنی پیغمبر این طور می گوید که بعد از من هرکس دارای فلان صفات باشد می تواند قاضی باشد. مثلا هر کس که قرآن را بشناسد ...،نسبت به پیغمبر معرفت داشته باشد،عادل باشد تارک دنیا باشد ،«فقد جعلته علیکم حاکما» حق دارد در میان مردم قضاوت کند.آن وقت اگر کسی دارای این مقام بود می تواند بگوید مرا خدا معین کرده است چون پیغمبر،اصلی ذکر کرده است که مطابق آن اصل من می توانم قاضی باشم...»

توضیح:

  ... ادامه ی این مطلب  را به زودی خواهید دید ...